مىآيد در وقت غفلتهاى انسان يعنى در غفلت از خود و به ناگاه با تجلى الهى و شهود رحمانى ، نه مراد غفلت از حق باشد زيرا كه غفلت از حق براى اهل نفس است پس غفلت از خود و علم خود ، مراد است . قوله ق من ذكره للنّوال فمثله مثل الحارس كسى كه ذكر او بكند براى عطاء مثل او مثل پاسبان است كه منتظر آن نوال است و در كمين آن نشسته پاس آن مىدارد خواه نوال ظاهرى باشد و خواه باطنى كه ممدوح نيست . و من ذكره للوصال فمثله مثل الفارس كسى كه ذكر او بكند براى وصال مثل او مثل سوار اسب است كه سوار مركب شده و به منزل خواهد رسيد يا سوار اسب شده نه پاسبان است بعبارة اخرى بر تمام عطايا نايل و سوار مىشود . قوله ق مراد اللّه من جميع التّعبّد الذّكر و نفى النّسيان و الغفلة يعنى مراد خدا از تمام عبادتها ذكر و نفى نسيان . و غفلت حق است . فالصّلاة بذكره يتمّ و هو اوّل التّعبّد پس نماز با ذكر او تمام مىشود كه آن اول تمام عبادت است يعنى اول چيزيست كه براى عباد مقرر گشته يا افضل و سابق عبادات است كه بايد با ياد خدا باشد . و لا يتمّ التّعبّد الّا بالذّكر قال اللّه تعالى « أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي « 1 » » و تمام نمىگردد عبادت بجز با ذكر الهى ، چنانچه در آيه شريفه فرموده كه نماز را بر پا كن براى ذكر من ، و اشاره است بر اينكه نماز و عبادت كه معراج مؤمن است ، باعث مىشود بر ذكر حق با ذكر مشاهده ، و استغراق ذاكر در مذكور ، و همانست كه در آيه ديگر فرموده بعد از ذكر صلاة و نهى آن از فحشاء و منكر كه و لذكر اللّه اكبر كه مراد اين‌جور ذكر است چنانچه بعضى از مفسّرين از قبيل اضافهء مصدر بسوى فاعل ، و ذاكر ، تفسير كرده كه يعنى ذكر خدا مر عبد را بزرگتر است و اين همان ذكريست كه در آيه فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ « 2 » فرموده است كه نتيجه كثرت ذكر عبد است اللّهمّ ارزقنا بمحمّد و آله اولى الذّكر عليهم السّلام و تاويل صلاة به ولايت حضرت مولا ( ع ) هم تا درجهء مؤيّد است . من اماته العظة احياه الذّكر كسى كه موعظه ظاهرى علوم و اخبار و قرآن ، و يا باطنى الهام و يقظهء نفس ، او را ميرانده باشد زنده مىكند او را يعنى دل او را ذكر ، كه فرموده‌اند بموت النّفس حيوة القلب

--> ( 1 ) جزء آيه 14 از سورهء 20 : يعنى بر پا دار نماز را براى ياد من . ( 2 ) جزء آيه 148 از سورهء 2 ( بقره ) يعنى اى مردم مرا ياد كنيد تا من نيز شما را ياد كنم .